Search Bar Design
Search Bar Design
Search Bar Design

नारायण नागबळी पूजा

"भारतातील बारा ज्योतिर्लिंगांमधील एक दिव्य ज्योतिर्निला"
Search Bar Design
trimbakeshwar design image
trimbakeshwar design imag
trimbakeshwar design imag
trimbakeshwar design imag
नारायण नागबळी पूजा
NARAYAN NAGBALI

शिव पुराणात अध्याय २६ मध्ये त्र्यंबकेश्वर ज्योतिर्लिंग आणि गंगा नदीचे धरतीवरील आगमन याबद्दल विस्तृत वर्णन केले गेले आहे. त्याचप्रमाणे यात त्र्यंबकेश्वर मध्ये पूजा-अर्चना केल्याने होणारी फलप्राप्ती वर्णित आहे. त्र्यंबकेश्वर मध्ये केलेले अनुष्ठान-पूजा हे सफल होतात याचे भक्तांना नेहमीच अनुभव येतात. ह्या पुण्य स्थळी पूजा-अनुष्ठान केल्याने पापमुक्ती तर होतेच शिवाय पुण्यप्राप्ती देखील होते.


‘‘य: पश्येद्भक्तितो ज्योतिर्लिंगं त्र्यंबकनामकम् ।
पूजयेत्प्रणमेत्सतुत्वा सर्वपापै: प्रमुच्यते’’

- शिवपुराण, संहिता ४ (कोटिरुद्रसंहिता), अध्याय २६

श्लोकाचा अर्थ - जो भाविक अत्यंत भक्तिभावाने त्र्यंबकेश्वर ज्योतिर्लिंगाचे दर्शन घेतो आणि उत्तम रीतीने स्तुति करतो तो तात्काळ सर्व पापातून मुक्त होतो.

नारायण नागबली पूजा करण्यासाठी सर्वउत्तोम पंडितजी:

महत्वाचे निवेदन:-

सर्व यजमानांना विनंतीपूर्वक सूचित केले जाते कि, सर्व पूजा-विधी ह्या त्र्यंबकेश्वर मंदिर परिसरात ताम्रपत्रधारी गुरुजींकडूनच कराव्यात. केवळ त्यांनाच परंपरागत अनेक पिढयांपासून त्र्यंबकेश्वर मंदिर व मंदिर परिसरात पूजा करण्याचा हक्क प्राप्त आहे. तसेच त्यांचेकडून करविल्या जाणाऱ्या पूजा ह्या आपणांस समाधान देतील आणि ज्यातून आपली फसवणूक होणार नाही. आमचा हाच प्रयत्न आहे कि आपण योग्य अशा अधिकृत स्रोतापर्यंत यावे.

नारायण नागबळी पूजा विधी:

DETAIL PROCEDURE OF NARAYAN NAGBALI PUJA

त्र्यंबकेश्वर इथे शास्त्रोक्त पद्धतीने वेगवेगळ्या पूजा, विधी केल्या जातात. “नारायण नागबळी पूजा” ही वैदिक पूजा आहे जी पितृदोषाच्या निवारणासाठी केली जाते, ह्या पूजेसाठी ३ दिवसांचा कालावधी आवश्यक आहे. यामध्ये २ वेगवेगळ्या प्रकारच्या विधी केले जातात जसे नारायण बळी आणि नागबळी. पित्रांच्या असंतुष्ट आत्मांच्या शांतीसाठी नारायण बळी पूजा केली जाते तसेच नागाची हत्या केल्याच्या पापातून मुक्त होण्यासाठी नागबळी पूजा केली जाते. दोन्ही पूजा पितृ दोष किंवा पितृ शापातून मुक्त होण्यासाठी तसेच पित्रांच्या आत्म्यांना शांती मिळण्यासाठी आणि नकळत सापाचा मृत्यू झाला असेल, तर त्या पापातून मुक्त होण्यासाठी केल्या जातात. ही पूजा वेग-वेगळी करता येत नसल्याने दोन्ही पूजा एकत्रच कराव्या लागतात.

नारायण नागबळी पूजा का करावी?

जेव्हा एखाद्या व्यक्तीने नागाची हत्या केली असेल, वा करवली असेल, किंवा कुणी हत्या करत असताना अशा व्यक्तीला प्रोत्साहन दिले असेल, अथवा नागाची हत्या पाहत असताना त्यात अशा व्यक्तीला न अडविता त्यात आसुरी आनंद मानला असेल. तेव्हा अशा व्यक्तीस नागाच्या हत्येचे समान पाप लागते हा दोष त्याला लागतो. अशा प्रकारे पापाचे परिणाम हे अडचणीत होऊन दु:खप्राप्ती होते. त्याच्या निवारणार्थ हा विधी करावा लागतो.

जेव्हा एखाद्या व्यक्तीने नागाची हत्या केली असेल, वा करवली असेल, किंवा कुणी हत्या करत असताना अशा व्यक्तीला प्रोत्साहन दिले असेल, अथवा नागाची हत्या घडत असताना त्यात आनंद मानला असेल, अशा व्यक्तीला अडविले नसेल. तेव्हा अशा व्यक्तीस नागाच्या हत्येचे समान पाप लागते. हा दोष त्याला लागतो. कालसर्प योग मनुष्याच्या जीवनात अनेक दुर्धर बाधा निर्माण करतो हे आपण पाहिले आहे परंतु वास्तवातील अनुभव हे फार वाईट येतात हे अनेकांना माहीत नाही. मृत्यू पावलेला नाग स्वप्नात येतो ज्यातून भय निर्माण होते. वारंवार अशी स्वप्ने दिसल्याने अशा व्यक्तीच्या निद्रेवर परिणाम होऊन निद्रानाश होण्याचा संभव असतो. अशा व्यक्तीला त्याच्या कुंडलीत कालसर्प योग असल्याचे माहीत नसल्याने यातून बाहेर निघण्यासाठी तो व्यसनाधीन होऊ शकतो. ज्यामुळे असा व्यक्ती दुर्गतीला देखील जाऊ शकतो. त्याच्या निवारणार्थ हा विधी करावा लागतो.

नारायण बळी पूजा: “नारायण बळी” म्हणजे आपली कुटुंबातील एखादी व्यक्ती अचानक अपघाती अथवा अनैसर्गिक तऱ्हेने मरण पावली असेल तर , अशा व्यक्तीला मोक्ष मिळत नाही कारण अशा व्यक्तीच्या काही इच्छा अथवा अपेक्षा ह्या अपूर्ण राहिलेल्या असतात. अशा वेळी त्या व्यक्तीला मृत्यूनंतर मोक्षप्राप्ती व्हावी यासाठी यासाठी नारायण बळी पूजा केली जाते.

जेव्हा व्यक्तीला त्याच्या निश्चित मृत्यूसमय येण्याच्या अगोदर म्हणजे अकाली मृत्यू येतो अथवा आत्महत्या केलेल्या माणसाचे शास्त्राप्रमाणे आत्मशांती प्रित्यर्थ दहनादी अथवा श्राद्धविधी न झाल्यास अशा व्यक्तीचे दुर्मरणामुळे जीवात्म्यास गती प्राप्त होत नाही. आणि तो सूक्ष्म अशा लिंगदेहाच्या रूपाने भटकत राहतो. तेव्हा अशा व्यक्तीच्या लिंगदेहाला गती प्राप्त व्हावी यासाठी आपल्याकडे शास्त्रोक्त पद्धतीने नारायण बळी करण्याचे विधान सांगितले आहे.

नारायण बळी पूजेला “मोक्ष नारायण बळी पूजा” म्हणून देखील ओळखले जाते. मोक्ष म्हणजे आत्म्याचं स्वातंत्र्य. गरुड पुराणाच्या ४० व्या भागात मोक्ष नारायण बळी पूजेचा अर्थ वर्णन केलेला आहे.

नागबळी पूजा: आपल्या घरातील एखाद्या व्यक्तीकडुन कळत - नकळत नागाची हत्या झाली असेल अशा नागाला आत्मशांती लाभत नाही आणि तो वंशवृद्धीला प्रतिबंध निर्माण करून संतती होऊ देत नाही. तसेच इतर मार्गांनी घरातील व्यक्तींना त्रास देतो. म्हणून या त्रासातून मुक्तता हवी असेल तर मृत्युलोकीं भटकणाऱ्या नागाच्या आत्म्यास शांती लाभावी यासाठी “नागबळी पूजा” करणे अनिवार्य आहे. संपूर्ण भारतात नागबळी पूजा केवळ त्र्यंबकेश्वर मध्येच केली जाते.

नारायण नागबळी पूजा न केल्यास कशा प्रकारच्या अडचणींना सामोरे जावे लागते?

  • संतति न होणे किंवा गर्भपात होणे.
  • कुटुंबात कलह निर्माण होणे.
  • अकाल मृत्यू होणे जसे आत्महत्या, खून, भ्रूणहत्या, अपघात.
  • स्वप्नात नाग दिसणे किंवा काही अकस्मात अघटित घडत असताना दिसणे.
  • घरातील सुवासिनीस खिन्नता वाटणे, भीती वाटणे, सतत अस्वस्थता वाटणे, असुरक्षित वाटणे.
  • घरातून एखादी व्यक्ती पळून जाणे.
  • धंद्यात नुकसान होऊन कर्जबाजारी होणे, कर्ज वसुलीसाठी माणसे घरी येणे.
  • भाऊबंदकीत नुकसान होणे, जमिनीचे व्यवहार ठप्प होणे.
  • सारखे-सारखे कोर्ट कचेऱ्यांमध्ये जावे लागणे.
  • नोकरीच्या ठिकाणी अपयश येऊन काम सुटणे.
  • नोकरीत प्रमोशन न मिळणे.
  • नोकरी अगर धंद्यात लक्ष न लागणे.
  • सततचे आजारपण मागे लागणे.
  • घरातील लहान मुलांना वारंवार त्रास होणे जसे पुरेसे जेवण न करणे, झोपेत ओरडून उठणे, झोप पूर्ण न होणे, अभ्यासात लक्ष न लागणे इत्यादी.
  • घरात सतत अशांतिचे वातावरण असणे.
  • घरातील व्यक्ती वाममार्गाला लागणे उदा. परधन, व्यसन, परदार, परनिंदा.
  • भांडणे होऊन घटस्फोट होणे किंवा जमलेले लग्ने मोडणे.

आपण नारायण नागबळी पूजा कुठे करू शकता?

त्र्यंबकेश्वर मंदिरात केल्या जाणाऱ्या सर्व धार्मिक विधींपैकी एक म्हणजेच नारायण नागबळी पूजा. त्र्यंबकेश्वर मंदिरात म्हणजेच मंदिराच्या पूर्व दरवाज्याला स्थित अहिल्या गोदावरी मंदिर व सतीचे महास्मशान येथे नारायण नागबळी पूजा केली जाते. प्राचीन हिंदू ग्रंथ “धर्म सिंधु” मध्ये नमूद केले आहे की नारायण नागबळी पूजा ही केवळ त्र्यंबकेश्वर मध्येच केली जाते.

नारायण नागबळी विधीसाठी किती कालावधी लागतो?

नारायण नागबळी हा विधी तीन दिवसांचा विधी असतो

नारायण नागबळी पूजा केव्हा करावी?

काम्य कर्माचे इच्छित फळ मिळण्यासाठी नारायण नागबळी पूजा विधी हा शुभ मुहूर्तावर करणे आवश्यक आहे. जेव्हा ग्रह बृहस्पति आणि ग्रह शुक्र "पौष" महिन्यात स्थापित होतात, तेव्हा तो चंद्र पंचांगानुसार अतिरिक्त महिना म्हणून ओळखला जातो. जेव्हा दिवसाची सुरुवात २२ व्या चंद्र स्थानापासून झाली असेल तेव्हा संतती प्राप्तीसाठी नारायण नागबळी पूजा त्या दिवशी करणे उचित मानले जाते. असे सुद्धा म्हटले जाते की चंद्र पंधरवड्याचा ५ वा आणि ११ वा दिवस नारायण नागबळी विधी करण्यासाठी सर्वात योग्य आहे. हस्त नक्षत्र, पुष्य नक्षत्र, किंवा आश्लेषा नक्षत्र अश्या नक्षत्रांवर हा विधी करणे योग्य आहे. तसेच इतर नक्षत्रांच्या दिवशी जसे मृग, अर्ध, स्वाती म्हणून विधी केला जाऊ शकतो. दिवसांपैकी रविवारी, सोमवारी आणि गुरुवारी हा विधी करणे उचित आहे . "धनिष्ठा पंचक" आणि "त्रिपाद नक्षत्र" नारायण नागबळी करण्यासाठी योग्य नाहीत. नारायण नागबळी ही पूजा गुरुजींकडून उपलब्ध तारखांना शुभ मुहूर्तावर त्र्यंबकेश्वर मंदिर परिसरात केली जाते.

नारायण नागबळी पूजा कोण करू शकतात ?

  • शास्त्रानुसार नारायण नागबळी पूजा हि पुरुष एकट्याने करू शकतो, परंतु स्त्रीला एकट्याने हि पूजा करता येत नाही.
  • कुटुंबातील सदस्यांच्या उन्नतीसाठी एकटे विधुर सुद्धा नारायण नागबळी पूजा विधी करू शकतात.
  • संतती प्राप्तीसाठी दांपत्य देखील हा विधी करू शकतात.
  • गर्भवती महिलेस (पाच महिन्यांच्या गर्भअवस्थेपर्यंत) हा विधी करण्याची अनुमती आहे.
  • घरात कुठलेही पवित्र कार्य आयोजित केल्यानंतर १ वर्षापर्यंत हा विधी करू नये.
  • जर पालकांपैकी दोघांचे निधन झाले असेल तर, मृत्यूच्या एका वर्षानंतर हा विधी करू शकतात.

नारायण नागबळी पूजेची पद्धती काय आहे?

PERFECT TIME TO PERFORM NARAYAN NAGBALI RITUAL

नारायण नागबळी पूजा हि तीन दिवसात संपन्न होते, ज्यात पुढीलप्रमाणे क्रमाने विधी केले जातात.

पहिला दिवस:

  • प्रथम कुशावर्त तीर्थावर पवित्र स्नान करून नवीन वस्त्र धारण करावीत. पुरुषांनी धोती व स्त्रियांनी साडी नेसावी.
  • पूजेसाठी संकल्प घ्यावा.
  • गुरुजी भगवान श्री विष्णूंची आणि वैवस्वत यमाची सुवर्ण मूर्ती दोन कलशांवर प्रस्थापित करतात. कलश स्थापनेनंतर षोडशोपचार पूजा केली जाते.
  • मग त्या दोन्ही कलशाच्या पूर्व बाजूला दर्भाने एक रेष ओढून दक्षिणेला समोर कुश पसरावे.
  • मग दहा पिंड दर्भावर ठेऊन त्यावर मध, तूप व तीळ अर्पण करावे.
  • पिंडांची चंदनादि लेपाने पूजा करून ते पिंड नदीवर किंवा जलाशयाच्या ठिकाणी विसर्जित करावे. हे पहिल्या दिवशी केले जाते.

दुसरा दिवस:

  • प्रथम श्री विष्णुंची पूजा करावी.
  • विषम संख्येत जसे १, ३, किंवा ५ गुरुजींना बोलावून श्राद्ध विधी करावा.
  • श्रीविष्णु, ब्रह्मा, महेश व सपरिवार यम यांना अनुक्रमे ४ पिंड अर्पण करावे. नारायणरुपी कणकेच्या गोळ्यास पाचवे पिंड अर्पावे.
  • भक्तिभावाने पिंड पूजन झाल्यावर ते नदीवर अथवा जलाशयात विसर्जित करावे.
  • पिंड विसर्जित केल्यावर उपस्थित मान्यवर ब्राह्मणांना दान-दक्षिणा द्यावी. मग उपस्थित एका ब्राह्मणाला वस्त्रे, अलंकार, गाय व सुवर्ण या वस्तू देऊन आशिर्वाद घ्यावा.
  • गुरुजी तीळ, कुश व तुळशीपत्राने मिश्रित उदक ओंजळीत घेऊन ते पिंडाला वहातात.
  • मग उपस्थित यजमानांनी स्नान करून अन्न ग्रहण करावे.

तिसरा दिवस:

  • पूजेच्या तिसऱ्या दिवशी सर्व नकारात्मकता भस्मीभूत करून कार्यसिद्धीस नेल्याबद्दल श्री गणेशाचे ध्यान करावे.
  • ह्या दिवशी सुवर्ण निर्मित नागाची पूजा करून तो गुरुजींना समर्पित करावा.
  • अशा प्रकारे तिसऱ्या दिवशी पूजेची सांगता होते.

नारायण नागबळी पूजेचे फायदेः

  • चांगले आरोग्य तसेच यश प्राप्त होते
  • वडिलोपार्जित शापापासून मुक्ती मिळते
  • पितृ दोषाचे दुष्परिणाम दूर होतात
  • व्यवसायात यश प्राप्त होते
  • दांपत्यास संतती प्राप्ती होते
  • वाईट स्वप्नांपासून (जसे काळीजादु, सापाच्या दंशाने मृत्यू) सुटका होते

पूजा मूल्य / दक्षिणा:

पूजा मूल्य / दक्षिणा ही पूर्णतः पूजेसाठी आवश्यक वस्तूंवर (पूजा सामग्री) अवलंबून आहे. नारायण नागबळी पूजा संपन्न झाली की पुरोहितांना दक्षिणा देऊन ह्या विधीची सांगता होते.

महत्वाच्या सूचना:

  • एकदा नारायण नागबळी पूजा सुरू झाल्यावर भाविकांना त्र्यंबकेश्वर देवस्थान सोडून कोठेही जाण्याची परवानगी नाही.
  • सर्व भक्त पूजेच्या दिवसांत केवळ ब्राह्मणांनी प्रदान केलेले सात्विक (कांदा आणि लसूण वर्जित) भोजन ग्रहण करू शकतात .
  • पूजा करणाऱ्या भक्तांना केवळ पांढरे वस्त्र प्रधान करण्याची परवानगी आहे. (जसे पुरुषांसाठी पांढरे धोती, गमछा, रुमाल, आणि स्त्रियांसाठी पांढरी साडी किंवा पंजाबी ड्रेस).
  • ज्या समयी नारायण नागबळी पूजा आयोजित केली असेल त्याच्या १ दिवस अगोदर यजमानांनी त्र्यंबकेश्वर मध्ये उपस्थित राहावे.
  • हा विधी केल्यावर भाविक एक दिवसासाठी सूतक पाळतात. त्यात त्यांना कोणालाही स्पर्श करण्याची अनुमती नाही व कोणाच्या घरी अथवा शुभ कार्याला जाता येत नाही.

FAQ's

घरातील पित्रांच्या शांतीसाठी आणि एखाद्याकडून जाणीवपूर्वक किंवा अनावधानाने नागाचा मृत्यू झाला असेल तर अशा नागाच्या आत्मशांतीसाठी नारायण नागबली पूजा केली जाते.
होय. मोक्ष नारायणबळी पूजा ही पितृ दोष निवारणासाठी नागबळी पूजेसोबतच केली जाते. हि पूजा वेगळी केली जात नसल्याने यास नारायण नागबळी पूजा म्हटले जाते.
नारायण नागबळी अनुष्ठान पूर्ण करण्यासाठी एकूण ३ दिवसांचा कालावधी (रोज ३ ते ४ तास) आवश्यक आहे.
नारायण नागबळी पूजेसाठी अनुष्ठान कर्त्या पुरुषांना पांढरी धोती आणि महिलांना पांढरी साडी किंवा पंजाबी ड्रेस परिधान करणे अनिवार्य आहे.
नारायण नागबळी पूजेसाठी लागणाऱ्या आवश्यक सामग्रीवर दक्षिणा अवलंबून आहे.
trimbakeshwar design imag
trimbakeshwar design imag

Copyrights 2020-21. Privacy Policy All Rights Reserved

Designed and Developed By | AIGS Pvt Ltd